Kup taniej...

Sienny smak
Wcze�niej ju� wspomnia�em o Rynku Siennym, kt�ry okupowa� tereny w okolicach dzisiejszych ulic: Pi�knej, M�ynowej i Legionowej. By� te� co prawda na Bojarach drugi rynek zwany Rybnym, ale w czwartek ca�y Bia�ystok i okolice wali�y na Sienny.
A w tamtych czasach by�o po co. Gospodarz sprzedawa� tu sw�j towar, jednocze�nie zaopatruj�c si� na miejscu w potrzebne mu rzeczy. Prawie wymiana towarowa - pieni�dz by� tylko okre�leniem warto�ci transakcji. Chocia� ruch trwa� tu okr�g�y rok, ja pami�tam jednak lato i sezon owocowy. Nad k��bowiskiem ludzi i zwierz�t unosi� si� smr�d ko�skiego moczu i chmary os. Do rynku od strony Sk�odowskiej dochodzi�o si� uliczk� o nazwie Piwna. �eby by�o prawdziwiej, zaczyna�a si� ona... budk� z piwem. Dalej by� ci�g bud rzemie�lniczych, przewa�nie rymarzy, z surowym zapachem wyprawionych sk�r. Opr�cz towar�w rolniczych specjalizowa� si� rynek w handlu odzie��. Pocz�wszy od tej z ameryka�skich paczek, ko�cz�c na w�asnej produkcji wzorowanej na �wiatowych hitach.
W dalszym ci�gu ulicy Piwnej znajdowa�y si� budki z farbami. Obowi�zkowo co pewien czas bielono sufity mieszka� glink� kupowan� w gom�kach. Te gom�ki (nie mia�y one nic wsp�lnego z �wczesnym pierwszym sekretarzem PZPR, a nazw� sw� zawdzi�cza�y kszta�towi), rozpuszcza�o si� w wodzie, cedzi�o przez p��tno, malowa�o i, o ile pami�tam, kl�o ile wlezie, bowiem towar by� wyj�tkowo pod�ej jako�ci.
Ca�a mecyja przy zakupach owoc�w polega�a na odwiedzeniu jak najwi�kszej ilo�ci furmanek, spr�bowaniu niezliczone ilo�ci razy tego samego gatunku owoc�w czy warzyw, aby w ko�cu, zm�czonym, kupi� co�, co mo�na by�o zanaby� po pi�ciominutowej wizycie na tych ludycznych egzorcyzmach. Prze�ywa�em swoiste katusze zmuszony przeciska� si� przez oszo�omiony zakupami t�um, chocia� tak naprawd� wcale a wcale w tym nie musia�em uczestniczy�. Jedynym powodem tak ogromnego aktu po�wi�cenia by� sklep z dewocjonaliami. Gdy wchodzi�o si� do tej "�wi�tyni", to tak jakby wkracza�o si� do innego �wiata. Precjoza, obrazy, r�a�ce, kolorowe kartki, figurki s�owem cuda niewidy i na dodatek wszystkiego ogrom nie do ogarni�cia. W zderzeniu z szarzyzn� �wczesnych sklep�w robi�o to chyba nie tylko na mnie piorunuj�ce wra�enie, gdy� zawsze w sklepie sta�a kupa dzieciarni, kt�r� to pot�na w�a�cicielka interesu co jaki� czas przegania�a.
Kilka lat p�niej tak� �wi�tyni� jawi�a si� budka z p�ytami graj�cymi. Nazwa p�yty jest zapewne nieco na wyrost, ale jakbym napisa�, �e z poczt�wkami, to wprowadzi�bym w b��d m�odszych czytelnik�w. Dawniej niedow�ad pa�stwowego przemys�u fonograficznego skutecznie likwidowa� sektor prywatny ze swoimi milionami poczt�wek. Bo nagranie t�oczone na folii przyklejane by�o na poczt�wk�, najta�sz� rzecz, jak� prywaciarzowi mog�o zafundowa� "opieku�cze Pa�stwo". Najnowsze przeboje ukazywa�y si� ju� kilka dni po �wiatowych premierach. O jako�ci tych nagra� lepiej nie wspomina�, ale jak na adapter Bambino, by�y w sam raz. Wed�ug zespo�u Perfect "ka�dy z nas ich tysi�c mia�". Tysi�c jak tysi�c, ale kas� r�n�li ch�opaki i to niez��. Teraz to si� nazywa piractwem, a kiedy� nosem do interesu. Nasz Janusz Laskowski. gdyby dzisiaj wyda� swoje hiciory, to podejrzewam, jak m�wi� bia�ostoczanie nie wiedzia�by o swoim dobrze. A tak ca�a Polska spiewa�a "Beat�" czy jaki� tam "Li��", a ch�opak nie mia� na dobry sprz�t. Swego czasu panowa�a moda na nagrywanie okoliczno�ciowych �ycze� na takich p�ytkach. Czasami nawet uda�o si� rozszyfrowa� tre�� tych �ycze� i g�os autora.
By�y te� dwa najbardziej popularne miejsca na rynku: wodokaczka i restauracja Staromiejska. Pierwsza instytucja, jak sama nazwa wskazuje, kacza�a wod�, gospodarze poili tam konie, natomiast ta druga to dosy� osobliwa i jak�e znamienna historia gastronomii okresu powojennego. W latach pi��dziesi�tych zawierano tam transakcje handlowe, mia�a niez�� kuchni�, s�owem, by�a miejscem, gdzie przebywali w wi�kszo�ci okoliczni ch�opi, a �ule wypatrywali swoje ofiary. W miar� zaniku handlu, na rynku zmienia�a si� klientela, a gdy miejsce gospodarzy zaj�� okoliczny folklor, to dni restauracji by�y ju� policzone i w miejsce Staromiejskiej pojawi� si� sklep �elazny. W czasach odnowy us�yszeli�my "chichot historii", kt�ra zatoczy�a swoje kolejne pijane ko�o i zn�w mamy tam restauracj�. Co prawda klientela nieco innego autoramentu, ale i czasy si� zmieni�y.


Flaki z pulpetami
przepis z ksi��ki "365 obiad�w"
Lucyny �wierciakiewiczowej

Oczyszczone najdoskonalej flaki nala� mi�kk� wod� i gotowa�, szumuj�c jak ros�; po wyszumowaniu odla� t� wod�, przep�uka� flaki jeszcze w zimnej wodzie i gotowa� dalej od czterech do pi�ciu godzin w ca�o�ci, potem wyj�� z tej wody i pokraja� w pod�ugowate paseczki, jak makaron. Osobno za� wzi�� par� funt�w wo�owego mi�sa, ugotowa� na ros�, jak zwykle, nala� tym roso�em pokrajane flaki, oddzielnie nakraja� seler�w, pietruszki, marchwi, wszystko cienko, pod�ugowato, jak makaron i gotowa�, p�ki mi�kkie zupe�nie nie b�dzie. Mo�na w�oszczyzn� poszatkowan� dusi� osobno w ma�le i dopiero przed wydaniem wymiesza� z flakami. Na p� godziny przed wydaniem posoli�, wsypa� pieprzu t�uczonego i majeranku tartego, a kto nie lubi majeranku, to muszkato�owego kwiatu lub imbiru. Wzi�� �y�k� du�� mas�a, zagotowa� z �y�k� m�ki lub te� na surowo rozetrze�, zaprawi� tym flaki, wymiesza�, zagotowa� i wyla� na salaterk� lub g��boki p�misek. Flaki powinny si� dobrze wysadzi�, �eby zbyt du�o sosu nie mia�y i by�y esencjonalne. Robi� si� tak�e do flak�w pulpety z �oju, jak do roso�u i gotuj� na sosie od flak�w. (...)Daj�c flaki na zup�, robi si� daleko rzadsze i bez kiszki, tylko z pulpetami; na potraw� za� na p�misku posypa� parmezanem, pola� mas�em rumianem z bu�eczk�. Mo�na je tak zapiec 10 minut w piecu.


Przepis na pulpety
z kuchni litewskiej

Ugotowa� 20 deka wo�owego �oju; skoro ostygnie, utrze� na tarce, wsypa� tartej czerstwej bu�ki, wbi� par� jaj, wsypa� szczypt� kwiatu muszkato�owego lub zielonej pietruszki i wytrze� na mas�. Zrobi� ga�eczki i spu�ci� do gotuj�cej si� wody dla pr�by: je�eli za mi�kkie, doda� bu�ki, je�eli za twarde, wla� troch� bulionu do masy, po czym robi� ga�ki, ugotowa� i ob�o�y� flaki. Dla elegancji podawa� flaki na p�misku, otoczonym rantem z ciasta francuskiego.

Sam przy kominku
i sam wobec �wiata -
musz� przypilnowa� ognia
m�g�by
zaliza� nas
na l�d
albo na magm� - puch
to takie banalne
po zwiedzaniu Herkulanum

Wies�aw Szyma�ski
"Wiersze Nowe"
(fragment) 

 
 Spis tre�ci
Smak chleba
Mi�sny smak
Mleczny smak
Sienny smak
Odpustowy smak
Majowy smak
Kartoflowy smak
Smak kaniku�y
Zwierzyniecki smak
�wi�ta Bo�ego Narodzenia
Smaki koneser�w i �owc�w
Zabawne smaki?
Grzybowy smak
Zabobonu smak
Smak cyrku